Saklı Pay İhlali ve Tenkis Davası: Yargıtay Değer Tarihini Açıkladı

Davacılar, babalarının (mirasbırakan) öldüğünü ve geriye mirasçı olarak kendilerinin kaldığını anlatıyor. Baba, 12.10.2012 tarihinde bir taşınmazdaki payının tamamını davalıya bağış yoluyla devretmiş. Baba 18.02.2015'te vefat etmiş. Davacılar dava dilekçesinde şunları ileri sürdü:

• Babanın devir tarihinde fiil ehliyeti yoktu, yani yaptığı işlemin anlamını kavrayıp doğru karar verebilecek durumda değildi.
• Bağış, saklı paylarına da zarar verdi.

Bu nedenle tapunun iptalini ve miras payları oranında kendi adlarına tescilini, olmazsa tenkis (indirim) kararı verilmesini istediler.

Dava 18.02.2016'da açıldı. İlk derece mahkemesi önce davayı reddetti. Bölge adliye mahkemesi bu kararı kaldırdı ve eksik inceleme yapıldığını belirtti. Yeniden yargılamada ilk derece mahkemesi, tenkis isteğini kabul etti ve her davacı için 25.984,89 TL ödenmesine hükmetti. Hesapta, davalının seçimini yaptığı 05.12.2023 tarihindeki taşınmaz değerini esas aldı. Bölge adliye mahkemesi de tapu iptali ve tescil talebini reddedip tenkis isteğini kabul etti. Davacılar bu karara karşı temyiz yoluna başvurdu.

• Ehliyetsizlik iddiası olmadı. Adli Tıp Kurumu raporuna göre baba, bağış tarihinde fiil ehliyetine sahipti. Yargıtay bu yöndeki temyiz itirazlarını yerinde görmedi.
• Tenkise hükmedilmesi kural olarak doğru bulundu. Yargıtay, bağışın davacıların saklı paylarını zedeleme kastıyla yapıldığının saptanarak tenkise karar verilmesinde kural olarak bir isabetsizlik görmedi.
• Tenkis davasının mantığı açıklandı. Tenkis, mirasbırakanın saklı payı zedeleyen kazandırmalarının yasal sınıra çekilmesini amaçlayan bir davadır. Bunun için önce terekenin (ölüm anındaki malvarlığı ile yapılan kazandırmaların) tamamı ve borçlar düşüldükten sonra net tutar belirlenir.
• Her fazla kazandırma tenkis sebebi sayılmaz. Karara göre tasarruf oranının aşılması tek başına yetmeyebilir. Tasarrufun niteliğine göre, saklı payı zedeleme kastının nesnel ve öznel unsurlar dikkate alınarak değerlendirilmesi gerekir.
• Asıl hata değer tarihinde çıktı. Yargıtay, bölünemeyen malda ödenecek paranın karar tarihindeki (ya da ona en yakın tarihteki) değere göre hesaplanması gerektiğini belirtti. Mahkeme ise tercih hakkının kullanıldığı tarihteki değeri esas almıştı. Bu yüzden karar bozuldu.

Yargıtay, davacılar vekilinin temyizi üzerine bölge adliye mahkemesi kararını inceledi. Karar metninde kesinlik sınırı, süre ve temyiz şartlarına ilişkin ön incelemenin yapıldığı ve temyiz dilekçesinin kabul edildiği yazıyor. Yani dosya esastan incelenmiş.

İnceleme sonunda iki ayrı sonuç çıktı:

• Ehliyetsizlik yönündeki itirazlar reddedildi. Bu kısımda Adli Tıp raporuna dayanan değerlendirme isabetli bulundu.
• Tenkis bedelinin hesabı yönünden karar bozuldu.

Yargıtay burada "davacıların alacağı şu kadardır" demedi. Kararın 25.984,89 TL'lik tutarı doğrulamadığını da belirtmek gerekir. Yargıtay yalnızca hesabın yanlış tarihe göre yapıldığını söyledi ve dosyayı Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi'ne geri gönderdi. Taşınmazın karar tarihine yakın değerini gösteren yeni bir rapor alınıp bunun sabit tenkis oranıyla çarpılması gerekecek. Sonuçta çıkacak rakamı bu karardan tahmin etmek mümkün değil.

Karar ayrıca tercih hakkının zamanını da açıklıyor. Önce taşınmazın "sabit tenkis oranına" göre bölünüp bölünemeyeceği araştırılmalı. Sabit tenkis oranı, tasarrufun tümünün değeri ile saklı payı aşan kısım arasındaki orandır. Bölünebiliyorsa bağımsız bölümler halinde tescil gündeme gelir. Bölünemiyorsa davalıya, parayı ödeyerek malı elinde tutma tercihi sorulur. Yargıtay'a göre tercih hakkı doğmadan yapılan bir tercih sonuç doğurmaz.

Bu bölüm kararın kendisi değil, bizim yorumumuzdur. Her dosyanın somut olguları farklıdır.

Saklı payının zedelendiğini düşünen mirasçı açısından:

• Saklı pay ihlali için "çok şey bağışlanmış" demek yetmez. Terekenin tamamı, borçlar ve bağış değerleri hesaplanmalıdır. Bu hesap genellikle bilirkişi raporuyla yapılır.
• Kararın anlattığı biçimde, bağışlanan malın nasıl bölüneceği ve hangi değerin esas alınacağı sonucu doğrudan etkiler. Bilirkişi raporundaki değer tarihine dikkat etmek ve itirazları buna göre hazırlamak önemlidir.
• Bu dosyada hak düşürücü süre için ölüm tarihi (18.02.2015) ile dava tarihi (18.02.2016) kıyaslanmış ve bölge adliye mahkemesi davayı süresi içinde açılmış saymıştır. Kendi durumunuzda süre hesabını mutlaka bir hukukçuyla netleştirin.
• Her dava aynı yolu izlemez. Burada tapu iptali ve tescil talebi reddedilmiş, tenkis talebi ise kabul edilmiştir.

Bağış alan (karşı taraf) açısından:

• Bağışın geçerli olması (örneğin Adli Tıp raporuyla ehliyetin saptanması) tenkis riskini ortadan kaldırmaz. Bu dosyada ehliyetsizlik iddiası reddedilmiş, buna rağmen tenkis uygulanmıştır.
• Para ödeyerek malı elde tutma yolu ancak mal sabit tenkis oranında bölünemiyorsa gündeme gelir. Tercihin erken kullanılması sonuç doğurmaz.
• Ödenecek tutar, malın karar tarihindeki değerine bağlıdır. Değerler yükseldikçe bu tutar da artabilir. Bu nedenle ödeme planını yaparken sürecin uzamasının etkisini hesaba katmak gerekir.

Mirasın kabulü ve reddi, tereke işlemleri gibi başlangıç adımlarını merak ediyorsanız mirasın reddi ve tereke işlemleri yazımıza bakabilirsiniz. Manisa'da kendi dosyanız hakkında bilgi almak isterseniz görüşme talebi oluşturabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her olayın koşulları farklıdır; kararın sonucu sizin dosyanız için aynı olmayabilir.

Bu inceleme, resmî karar metnine dayanılarak yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış ve büromuzca düzenli olarak gözden geçirilmektedir. Bir yanlışlık görürseniz lütfen bize bildirin.