Bu alan neleri kapsar?
Ceza hukuku; hangi eylemlerin suç olduğunu ve bunlara uygulanacak yaptırımları belirleyen 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) ile ceza yargılamasının nasıl yürütüleceğini düzenleyen 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) çerçevesinde değerlendirilir. Cezaların infazı ise 5275 sayılı Kanun'la düzenlenmiştir. Avukat, ceza yargılamasında şüpheli veya sanık için müdafi, suçtan zarar gören için ise vekil olarak görev yapar.
Sık karşılaşılan konular
- İfade verme, gözaltı ve tutuklama süreçlerinde şüpheli müdafiliği
- Kovuşturma aşamasında sanık müdafiliği
- Suçtan zarar gören (müşteki) ve davaya katılan sıfatıyla vekillik
- Tutuklama ve adli kontrol kararlarına itiraz
- Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz
- Uzlaştırma ve ön ödeme süreçleri
- Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), erteleme ve seçenek yaptırımlar
- İstinaf ve temyiz başvuruları
- İnfaz hesabına ve adli sicil kaydına ilişkin sorunlar
Süreç genel olarak nasıl işler?
Soruşturma. Suç ihbarı veya şikâyetle Cumhuriyet başsavcılığı soruşturmaya başlar ve delilleri toplar. Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi, fiilin ve failin öğrenildiği tarihten itibaren altı aydır (TCK m.73). Savcılık, yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilemezse kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verir; bu karara karşı tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilebilir (CMK m.173). Yeterli şüphe bulunduğunda iddianame düzenlenir.
İfade ve gözaltı. Şüpheli, ifadesinden önce kendisine yöneltilen suçlama hakkında bilgilendirilir; susma hakkı, müdafi seçme ve müdafiin hukuki yardımından yararlanma hakkı ile yakınlarına haber verilmesini isteme hakkı hatırlatılır (CMK m.147). Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda ve şüphelinin çocuk olması gibi kanunda sayılan hâllerde, istem aranmaksızın müdafi görevlendirilir (CMK m.150).
Uzlaştırma. Kanunda sayılan suçlarda soruşturma veya kovuşturma aşamasında taraflara uzlaştırma önerilir (CMK m.253). Uzlaştırmanın sağlanması ve edimin yerine getirilmesi hâlinde, kanunda öngörülen sonuçlar doğar.
Tutuklama ve adli kontrol. Kuvvetli suç şüphesini gösteren olguların ve kanunda sayılan bir tutuklama nedeninin bulunması hâlinde sulh ceza hâkimliği tutuklama kararı verebilir (CMK m.100). Daha hafif bir tedbirin yeterli görülmesi hâlinde yurt dışına çıkış yasağı veya belirli aralıklarla imza verme gibi adli kontrol tedbirlerine hükmedilebilir (CMK m.109). Bu kararlara karşı itiraz yoluna başvurulabilir.
Suçtan zarar görenin hakları. Suçtan zarar gören kişi, soruşturma aşamasında delil toplanmasını isteyebilir; kovuşturma aşamasında ise hüküm verilinceye kadar kamu davasına katılarak katılan sıfatı kazanabilir (CMK m.237). Katılan; delil sunma, tanık dinletme ve hükme karşı kanun yoluna başvurma gibi haklara sahip olur.
Kovuşturma. İddianamenin kabulüyle kovuşturma aşaması başlar. Mahkeme tensip ile duruşma hazırlıklarını yapar; duruşmalarda deliller tartışılır, sanığın savunması alınır ve hüküm kurulur. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), belirli şartlarla iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezalarında uygulanabilen bir kurumdur. 7589 sayılı Kanun'la, zararın derhal giderilememesi hâlinde sanığın denetim süresi içinde aylık taksitlerle ödemeyi kabul etmesi durumunda da HAGB kararı verilebileceği düzenlenmiştir.
Kanun yolları. Hükümlere karşı istinaf ve şartları varsa temyiz yoluna başvurulabilir. 1 Haziran 2024'ten itibaren istinaf ve temyiz süreleri, gerekçeli hükmün tebliğinden itibaren iki hafta olarak uygulanmaktadır. Ceza yargılamasındaki itiraz ve kanun yolu süreleri kısa olduğundan, tebliğ tarihlerinin kayıt altına alınması önemlidir.
Görüşmeye gelmeden önce neler hazırlanabilir?
- Varsa çağrı kâğıdı, ifade tutanakları ve tebligatlar
- İddianame veya kovuşturmaya yer olmadığına dair karar
- Olayla ilgili belge, fotoğraf, görüntü ve yazışmalar
- Tanık olabilecek kişilerin bilgileri
- Yaralanma varsa sağlık raporları
- Adli sicil kaydı (e-Devlet üzerinden alınabilir)
- UYAP'tan indirilen dosya belgeleri
Hangi belgelerin gerektiğini somut duruma göre avukat belirler. Görüşme talebi için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz; ceza dosyalarına ilişkin ayrıntıları Avukata Soru Sor formunda paylaşmamanızı öneririz.
İlgili araçlar
- UDF'yi PDF'ye çevirme: UYAP'tan indirilen iddianame, tutanak ve kararları PDF olarak görüntülemenize yardımcı olur.
- PDF araçları: Belgeleri tek bir dosyada birleştirmenize yardımcı olur.
Dosyaların sunucuda nasıl işlendiğine ilişkin bilgi için Dosya İşleme ve Saklama Bilgilendirmesi sayfasına bakabilirsiniz.
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir ve hukuki tavsiye yerine geçmez. Mevzuat ve yargı uygulaması zaman içinde değişebilir; her dosyanın koşulları kendine özgüdür.
Sık sorulan sorular
İfadeye çağrıldım; avukatla gitmem gerekir mi?
Şüpheli, her aşamada müdafi seçme ve müdafiin hukuki yardımından yararlanma hakkına sahiptir; ayrıca susma hakkı bulunur (CMK m.147). Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda ve şüphelinin çocuk olması gibi hâllerde müdafi istem aranmaksızın görevlendirilir (CMK m.150).
Şikâyet için bir süre var mı?
Şikâyete bağlı suçlarda şikâyet süresi, fiilin ve failin öğrenildiği tarihten itibaren altı aydır (TCK m.73). Şikâyete bağlı olmayan suçlarda savcılık kendiliğinden soruşturma yapar; bu suçlarda dava zamanaşımı süreleri uygulanır.
Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara nasıl itiraz edilir?
Suçtan zarar gören, kararın kendisine tebliğinden itibaren on beş gün içinde, kararı veren Cumhuriyet savcısının bulunduğu yer sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK m.173).
HAGB ne anlama gelir?
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması; sanık hakkında kurulan hükmün belirli şartlarla açıklanmaması ve kural olarak beş yıllık denetim süresine tabi tutulmasıdır. Denetim süresi kasıtlı yeni bir suç işlenmeden ve yükümlülüklere uygun geçirilirse, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak davanın düşmesine karar verilir (CMK m.231).
Uzlaştırma nedir?
Uzlaştırma, kanunda sayılan bazı suçlarda şüpheli veya sanık ile suçtan zarar görenin bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşma imkânı bulduğu bir süreçtir (CMK m.253). Uzlaşmanın sağlanması ve edimin yerine getirilmesi hâlinde kanunda öngörülen sonuçlar doğar; uzlaştırmaya tabi olup olmadığı suçun türüne göre belirlenir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut durumunuz için dosyanızın incelenmesi gerekir.