Bu alan neleri kapsar?
İş hukuku, işçi ile işveren arasındaki iş sözleşmesinden doğan hak ve yükümlülükleri düzenler. Başlıca kaynaklar 4857 sayılı İş Kanunu, kıdem tazminatını düzenleyen ve hâlen yürürlükte olan 1475 sayılı Kanun'un 14. maddesi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'dur.
Sık karşılaşılan konular
- Kıdem tazminatı: Aynı işverene bağlı en az bir yıllık çalışma ve kanunda sayılan fesih hâllerinden birinin varlığında doğar.
- İhbar tazminatı: Belirsiz süreli iş sözleşmesinin bildirim sürelerine uyulmadan feshedilmesi hâlinde gündeme gelir (İş Kanunu m.17).
- Ücret ve eklentileri: Ödenmeyen ücret, fazla çalışma (fazla mesai), hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) ücretleri ile kullandırılmayan yıllık izin ücreti.
- İşe iade (feshin geçersizliği): Otuz veya daha fazla işçi çalıştırılan işyerinde, en az altı aylık kıdemi olan ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçiler bakımından (İş Kanunu m.18–21).
- Kötüniyet ve eşit davranma borcuna aykırılık tazminatları.
- Sigortasız veya eksik bildirilen çalışmalar için hizmet tespiti davaları.
- İş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle maddi ve manevi tazminat.
- İşyerinde psikolojik taciz (mobbing) iddiaları ve işçinin haklı nedenle feshi.
Süreç genel olarak nasıl işler?
Zorunlu arabuluculuk. Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi ya da işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talepleriyle açılacak davalarda, önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır (7036 sayılı Kanun m.3). İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları bu şartın dışındadır. Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır.
Arabulucu, başvurunun kendisine ulaşmasından itibaren üç hafta içinde süreci sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir. Anlaşma sağlanırsa anlaşma belgesi düzenlenir; sağlanamazsa son tutanak ile dava açılabilir. Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.
İşe iade süreleri. İşe iade için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır. Anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir (İş Kanunu m.20). Bu süreler hak düşürücü niteliktedir.
Zamanaşımı. Kıdem ve ihbar tazminatı, kullanılmayan yıllık izin ücreti, kötüniyet ve eşit davranmama tazminatları için zamanaşımı süresi beş yıldır. Ücret alacakları ile fazla çalışma, hafta tatili ve UBGT ücretleri bakımından da beş yıllık süre uygulanır.
Yargılama. Davalar iş mahkemelerinde, iş mahkemesi bulunmayan yerlerde ise iş mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemelerinde basit yargılama usulüne göre görülür. Mahkeme; SGK kayıtları, bordrolar, banka kayıtları, işyeri kayıtları ve tanık beyanlarını değerlendirir; alacak hesabı için çoğunlukla bilirkişi incelemesi yaptırır. 7589 sayılı Kanun ile belirsiz alacak davasını düzenleyen HMK m.107 yürürlükten kaldırılmış, kısmi davada talebin artırılmasına ilişkin yeni bir düzenleme getirilmiştir. Bu değişiklik, alacak tutarının dava açılırken tam olarak bilinemediği dosyalarda davanın nasıl açılacağını etkileyebilir.
Görüşmeye gelmeden önce neler hazırlanabilir?
- İş sözleşmesi ve varsa ekleri
- SGK hizmet dökümü (e-Devlet üzerinden alınabilir) ve işten çıkış kodu
- Maaş bordroları ve maaşın yatırıldığı banka hesabının dökümü
- Fesih bildirimi, ihtarname veya istifa dilekçesi ile tebliğ tarihi
- Çalışma saatlerine, vardiyalara ve tatil günlerinde çalışmaya ilişkin kayıtlar
- Yazışmalar ve tanık olabilecek kişilerin bilgileri
- İmzalanmış ibraname, ikale (bozma) sözleşmesi veya benzeri belgeler
Ayrıntılı liste için İş Hukuku Görüşmesine Hazırlık Listesi sayfasına bakabilirsiniz. Hangi belgelerin gerektiğini somut duruma göre avukat belirler.
İlgili araçlar
- Kıdem tazminatı hesaplama ve ihbar tazminatı hesaplama: Girdiğiniz tarih ve ücret bilgilerine göre yaklaşık bir senaryo sunar; tavan ve kesintiler için kullanılan veri dönemi araç sayfasında gösterilir.
- İşçilik alacakları hesaplama: Fazla çalışma, hafta tatili, UBGT ve yıllık izin ücretleri için matematiksel hesaplama yapar.
- İşsizlik maaşı hesaplama: Prim gün sayısı ve kazanç bilgilerine göre ödenek süresi ve tutarına ilişkin yaklaşık bir sonuç verir.
Hesaplama sonuçları; bordro kayıtları, tanık beyanları ve bilirkişi incelemesi gibi dosyaya özgü unsurlar nedeniyle mahkemenin kabul edeceği tutardan farklı olabilir.
Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir ve hukuki tavsiye yerine geçmez. Mevzuat ve yargı uygulaması zaman içinde değişebilir; her dosyanın koşulları kendine özgüdür.
Sık sorulan sorular
Kıdem tazminatına hak kazanmak için ne kadar çalışmış olmak gerekir?
Aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış olmak gerekir. Bunun yanında sözleşmenin kanunda sayılan bir şekilde sona ermesi aranır: örneğin işverenin haklı neden dışında feshi, işçinin haklı nedenle feshi, muvazzaf askerlik, emeklilik, kadın işçinin evlilikten itibaren bir yıl içinde ayrılması veya ölüm. Tazminat, yasal tavan dikkate alınarak hesaplanır.
İşten çıkarıldım; işe iade için ne kadar sürem var?
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmanız gerekir. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir (İş Kanunu m.20). Bu süreler hak düşürücü niteliktedir.
İşçilik alacakları için arabulucuya gitmek zorunlu mu?
Evet. Kanuna veya iş sözleşmesine dayanan işçi ya da işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade taleplerinde arabulucuya başvurmak dava şartıdır (7036 sayılı Kanun m.3). İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat davaları bu şartın dışındadır.
Fazla mesai alacağı nasıl ispat edilir?
Fazla çalışma; işyeri giriş-çıkış kayıtları, puantaj ve vardiya çizelgeleri, yazışmalar ve tanık beyanlarıyla ispat edilebilir. İmzalı bordrolarda fazla çalışma tahakkuku bulunması ispat bakımından önem taşır. Hangi delilin nasıl değerlendirileceği dosyanın özelliklerine göre değişir.
İstifa eden işçi işsizlik ödeneği alabilir mi?
Kural olarak kendi isteğiyle ve haklı bir neden olmaksızın istifa eden işçi işsizlik ödeneğinden yararlanamaz. İşçinin İş Kanunu m.24 kapsamında haklı nedenle sözleşmeyi feshetmesi gibi kanunda sayılan hâllerde, prim ve süre şartları da sağlanmışsa ödenek gündeme gelebilir. Başvuru, sözleşmenin sona ermesinden itibaren otuz gün içinde İŞKUR’a yapılmalıdır.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut durumunuz için dosyanızın incelenmesi gerekir.
