Boşanma ve Aile Hukuku

Bu alan neleri kapsar?

Aile hukuku; evliliğin kurulması, devamı ve sona ermesiyle ortaya çıkan kişisel ve mali ilişkileri düzenler. Temel kaynak 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'dur (TMK). Bu uyuşmazlıklar aile mahkemelerinde, aile mahkemesi bulunmayan yerlerde ise aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemelerinde görülür. Boşanma davasında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya eşlerin davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m.168).

Sık karşılaşılan konular

• Anlaşmalı boşanma (TMK m.166/3): Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması veya birinin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi ve hâkimin tarafları bizzat dinlemesi gerekir.
• Çekişmeli boşanma: Evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK m.166/1-2) ile zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk ve akıl hastalığı gibi özel boşanma sebepleri (TMK m.161–165).
• Fiili ayrılık nedeniyle boşanma (TMK m.166/4).
• Nafaka: Tedbir, iştirak ve yoksulluk nafakası ile nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması talepleri.
• Velayet ve kişisel ilişki: Velayetin belirlenmesi, koşullar değiştiğinde yeniden düzenlenmesi ve çocukla görüşme düzeninin kurulması.
• Maddi ve manevi tazminat (TMK m.174).
• Mal rejiminin tasfiyesi: Edinilmiş mallara katılma alacağı, değer artış payı ve ziynet eşyası alacağı.
• 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu ve önleyici tedbir kararları.
• Soybağının kurulması veya reddi, evlat edinme ve vesayet gibi diğer aile hukuku işleri.

Süreç genel olarak nasıl işler?

Çekişmeli boşanma davası yazılı yargılama usulüne göre görülür. Dava dilekçesi, cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçelerinin karşılıklı verilmesinin ardından ön inceleme duruşması yapılır; bu aşamada uyuşmazlık konuları belirlenir. Tahkikat aşamasında tanıklar dinlenir, gerekirse sosyal inceleme raporu alınır ve diğer deliller toplanır. Son olarak sözlü yargılama yapılarak karar verilir.

Hâkim, dava açılınca davanın devamı süresince gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır (TMK m.169). Eşlerin barınması, geçimi, malların yönetimi ve çocukların bakımı bu önlemlerin konusudur; tedbir nafakası da bu kapsamda değerlendirilir.

Anlaşmalı boşanmada eşlerin üzerinde uzlaştığı protokol, boşanmanın mali sonuçlarını (nafaka, tazminat, mal paylaşımı) ve çocukların durumunu düzenler. Hâkim protokolü uygun bulmalıdır; gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir ve bu değişikliklerin taraflarca kabul edilmesi hâlinde boşanmaya karar verir.

Karara karşı istinaf, şartları varsa temyiz yoluna başvurulabilir. Yalnızca nafaka veya tazminat gibi fer'î hükümlere karşı kanun yoluna gidilmesi, kural olarak boşanma hükmünün kesinleşmesini engellemez. Kesinleşen karar nüfus kayıtlarına işlenir.

Yoksulluk nafakasına ilişkin güncel gelişme

Anayasa Mahkemesi, TMK m.175/1'de yer alan “süresiz olarak” ibaresini iptal etmiştir. Karar 30 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmış olup iptal hükmü yayımdan dokuz ay sonra yürürlüğe girecektir. Bu karar yoksulluk nafakasını kaldırmamaktadır; mevcut nafaka kararları da kendiliğinden sona ermez. Yasama organının yapacağı düzenleme ve öngörülecek geçiş hükümleri, hem yeni hem de mevcut nafakalar bakımından belirleyici olacaktır.

Görüşmeye gelmeden önce neler hazırlanabilir?

• Nüfus kayıt örneği (e-Devlet üzerinden alınabilir) ve varsa evlilik cüzdanı
• Çocukların okul, sağlık ve özel ihtiyaçlarına ilişkin bilgiler
• Tarafların gelirini gösteren belgeler: maaş bordrosu, SGK hizmet dökümü, kira geliri bilgileri
• Evlilik süresince edinilen taşınmaz, araç ve banka hesaplarına ilişkin kayıtlar
• Düğünde takılan ziynet eşyalarına dair fotoğraf, video veya tanık bilgileri
• Olaylara ilişkin yazışmalar, raporlar ve varsa koruma kararları
• Daha önce açılmış dava veya verilmiş kararlara ait belgeler (UYAP'tan indirilen UDF dosyaları dâhil)

Daha ayrıntılı liste için Boşanma Görüşmesine Hazırlık Listesi ve Nafaka Görüşmesine Hazırlık Listesi sayfalarına bakabilirsiniz. Listelerdeki her belge her dosyada gerekli değildir; hangi belgelerin gerektiğini somut duruma göre avukat belirler.

İlgili araçlar

• Nafaka bütçe hesaplama: Aylık gelir ve giderlerinizi düzenli bir döküm hâlinde görmenize yardımcı olur. Mahkemenin takdir edeceği nafaka miktarını göstermez.
• Nafaka artış hesaplama: Kararda belirtilen artış ölçütüne göre güncel tutarı matematiksel olarak hesaplar.
• UDF'yi PDF'ye çevirme: UYAP'tan indirdiğiniz belgeleri PDF olarak görüntülemenize yardımcı olur.

Genel nitelikli sorularınızı Avukata Soru Sor bölümü üzerinden iletebilirsiniz. Terimlerin açıklamaları için hukuk sözlüğüne göz atabilirsiniz.

Bu sayfadaki bilgiler genel niteliktedir ve hukuki tavsiye yerine geçmez. Mevzuat ve yargı uygulaması zaman içinde değişebilir; her dosyanın koşulları kendine özgüdür.