Mal Rejimi ve Ziynet Eşyası Talepleri

Boşanmada “mal paylaşımı” olarak bilinen konu, hukuki adıyla mal rejiminin tasfiyesidir. Evlilik süresince alınan ev, araç veya biriktirilen paranın nasıl paylaşılacağı, mal rejimine ilişkin kurallara göre belirlenir. Düğünde takılan ziynetler ise bu tasfiyeden ayrı değerlendirilen ve sıkça uyuşmazlık konusu olan bir başka alandır.

Bu yazıda edinilmiş mallara katılma rejiminin temel kurallarını, katılma alacağı ve değer artış payı kavramlarını, dava ve zamanaşımı konularını ve ziynet eşyası taleplerini ele alıyoruz.

Yasal mal rejimi: edinilmiş mallara katılma

TMK m.202'ye göre eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır. Eşler mal rejimi sözleşmesiyle mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerinden birini seçmedikçe bu rejim uygulanır.

Eşler başka bir mal rejimi seçmek isterse, mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce veya sonra yapılabilir (TMK m.203). Sözleşme noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır; eşler evlenme başvurusu sırasında hangi rejimi seçtiklerini yazılı olarak da bildirebilir (TMK m.205). Böyle bir sözleşme yoksa, tasfiye yasal rejim olan edinilmiş mallara katılma hükümlerine göre yapılır.

Türk Medeni Kanunu 1 Ocak 2002'de yürürlüğe girmiştir. Bu tarihten önce evlenmiş eşler için, 4722 sayılı Yürürlük Kanunu uyarınca 1 Ocak 2002'ye kadar olan dönemde önceki kanunun yasal rejimi olan mal ayrılığı, bu tarihten sonraki dönemde ise edinilmiş mallara katılma rejimi esas alınır. Bu nedenle uzun süreli evliliklerde tasfiye, iki dönem için ayrı ayrı yapılabilir.

Edinilmiş mal mı, kişisel mal mı?

Tasfiyede ilk adım, malların hangi kesime ait olduğunu belirlemektir. Edinilmiş mal, her eşin mal rejimi süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir (TMK m.219). Kişisel mallar ise TMK m.220'de sayılmıştır.

Edinilmiş mal (TMK m.219)	Kişisel mal (TMK m.220)
Çalışmanın karşılığı olan edinimler (maaş ve bunlarla alınan mallar)	Yalnızca kişisel kullanıma yarayan eşya
Sosyal güvenlik kurumlarının yaptığı ödemeler	Mal rejiminin başlangıcında eşe ait olan mallar
Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar	Miras yoluyla veya karşılıksız olarak (örneğin bağışla) edinilen mallar
Kişisel malların gelirleri (örneğin evlilikten önce alınan evin kira geliri)	Manevi tazminat alacakları
Edinilmiş malların yerine geçen değerler	Kişisel malların yerine geçen değerler

TMK m.222'ye göre bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden, bunu ispatla yükümlüdür. Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal sayılır; hangi eşe ait olduğu ispat edilemeyen mallar ise eşlerin paylı mülkiyetinde kabul edilir.

Mal rejimi ne zaman sona erer?

Boşanma hâlinde mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihten geçerli olmak üzere sona erer (TMK m.225/2). Bu nedenle dava tarihinden sonra edinilen mallar, kural olarak tasfiyeye dahil edilmez. Malların değeri ise tasfiye anındaki sürüm değerine göre belirlenir (TMK m.232, m.235); uygulamada bu, karar tarihine en yakın tarihteki piyasa değeri olarak anlaşılır.

Tasfiye nasıl yapılır?

Artık değer ve katılma alacağı

Her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktar, o eşin artık değeridir (TMK m.231). Her eş, diğer eşe ait artık değerin yarısı üzerinde hak sahibidir ve alacaklar takas edilir (TMK m.236/1). Örneğin bir eşin artık değeri diğerinden fazlaysa, aradaki farkın yarısı kadar katılma alacağı doğar.

Zina veya hayata kast nedeniyle boşanma hâlinde hâkim, kusurlu eşin artık değerdeki payının hakkaniyete uygun olarak azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir (TMK m.236/2).

Değer artış payı

Eşlerden biri, diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almadan katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasında bu malda ortaya çıkan değer artışı için katkısı oranında alacak hakkına sahip olur (TMK m.227). Örneğin bir eşin evlilikten önce sahip olduğu daireye diğer eşin kendi kişisel parasıyla katkı yapması bu kapsamda değerlendirilebilir.

Eklenecek değerler ve denkleştirme

Mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan yapılan olağan dışı karşılıksız kazandırmalar ile katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler, hesaplamada edinilmiş mallara eklenir (TMK m.229). Kişisel mallar ile edinilmiş mallar arasında borç veya katkı yoluyla geçiş olmuşsa denkleştirme yapılır (TMK m.230).

Dava nerede ve ne zaman açılır?

Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin davalarda görevli mahkeme aile mahkemesidir; boşanma hâlinde yetkili mahkeme, boşanma davasında yetkili olan mahkemedir (TMK m.214). Tasfiye talebi boşanma davasıyla birlikte ileri sürülebilir; ancak uygulamada bu talep genellikle ayrılarak görülür ve boşanma kararının kesinleşmesi beklenir.

Malların değeri dava açılırken tam olarak bilinemediğinden, uygulamada belirsiz alacak davası (HMK m.107) yoluna sıkça başvurulur. Dava sırasında malın devredilmesi riski varsa, tapu veya araç kaydına ihtiyati tedbir konulması talep edilebilir. Aile konutu bakımından ise TMK m.194, eşin açık rızası olmadan aile konutunun devredilmesini sınırlar ve tapu kütüğüne aile konutu şerhi verilmesine imkân tanır.

Zamanaşımı

TMK m.178, boşanmadan doğan dava haklarının boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yılda zamanaşımına uğrayacağını düzenler. Ancak Yargıtay'ın yerleşik uygulamasına göre mal rejiminin tasfiyesinden doğan katılma alacağı ve değer artış payı talepleri bu bir yıllık süreye değil, Türk Borçlar Kanunu m.146'daki on yıllık genel zamanaşımı süresine tabidir ve bu süre kural olarak boşanma kararının kesinleşmesiyle işlemeye başlar. Yine de belgelerin ve tanıkların zamanla kaybolabileceği düşünüldüğünde, talebin makul bir süre içinde değerlendirilmesi ispat açısından kolaylık sağlar.

Ziynet eşyası talepleri

Ziynetler kime aittir?

Düğünde takılan altın, bilezik ve benzeri ziynetler, Yargıtay uygulamasında kim tarafından takılmış olursa olsun, aksine bir anlaşma veya yöresel örf ve adet ispatlanmadıkça kural olarak kadına bağışlanmış ve onun kişisel malı sayılır. Erkeğe özgü takılar ise erkeğe aittir. Bu nedenle ziynetler, mal rejimi tasfiyesinden ayrı bir talep olarak ileri sürülür.

İspat

Hayatın olağan akışına göre ziynetlerin kadının üzerinde veya kolayca ulaşabileceği bir yerde bulunduğu kabul edildiğinden, ziynetlerin diğer eş tarafından alındığını veya onda kaldığını ispat yükü kural olarak ziyneti talep eden kadındadır. Ziynetlerin diğer eşe verildiği ispatlanırsa, bunların geri verilmemek üzere verildiğini ispat yükü ise diğer eşe geçer. Düğün fotoğrafları ve videoları, takı listeleri, tanık beyanları ve kuyumcu kayıtları başlıca delillerdir.

Aynen iade veya bedel

Talep genellikle ziynetlerin aynen iadesi, bu mümkün olmazsa bedelinin ödenmesi şeklinde ileri sürülür. Bu nedenle ziynetlerin cinsi, ayarı, gramı ve adedinin mümkün olduğunca ayrıntılı olarak belirtilmesi önemlidir.

Boşanma davasıyla birlikte ileri sürülmesi

Ziynet talebi boşanma davasıyla birlikte ileri sürülebileceği gibi ayrı bir davayla da istenebilir. Boşanma davasıyla birlikte ileri sürüldüğünde de talep edilen değer üzerinden harca tabidir. Zamanaşımı ve talebin niteliği konusunda dosyaya özgü bir değerlendirme gerektiğinden, boşanmanın ardından uzun süre beklenmemesi yerinde olur.

Hazırlık için kontrol listesi

• Evlilik tarihi ve varsa mal rejimi sözleşmesi,
• Tapu kayıtları, araç ruhsatları, alım tarihleri ve alım belgeleri,
• Banka hesap dökümleri, kredi sözleşmeleri ve ödeme planları,
• Evlilikten önce sahip olunan veya miras yoluyla gelen mallara ilişkin belgeler,
• Düğün fotoğrafları, videoları ve takı listeleri.

Bu belgeleri bir görüşmeden önce düzenlemek için görüşmeye hazırlık sayfamızı kullanabilirsiniz. Anlaşmalı boşanmada mal paylaşımının nasıl yazılacağı için anlaşmalı boşanma protokolü yazımıza da göz atabilirsiniz.

Bu yazıdaki bilgiler genel niteliktedir. Mal rejimi tasfiyesinde her malın edinme tarihi, kaynağı ve değeri ayrı ayrı incelenmesi gereken konulardır; somut durumunuz için belgelerinizin değerlendirilmesi gerekir.