Tüketici Mahkemesi ve Görevleri: Hangi Uyuşmazlıklara Bakar?

Tüketici mahkemesi, kural olarak 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamındaki uyuşmazlıklara bakan özel bir hukuk mahkemesidir. Bir davada tüketici mahkemesinin görevli olması için taraflardan birinin tüketici, diğerinin satıcı, sağlayıcı ya da müteşebbis olması gerekir. Bir işlemin yalnızca bu kanunda düzenlenmiş olması yetmez. Bu yazıda tüketici mahkemesinin görevlerini, kimin tüketici sayıldığını ve görev konusunda sık yapılan hatayı Yargıtay'ın güncel bir kararı üzerinden anlatıyoruz.

Tüketici Mahkemesi Hangi Davalara Bakar?

6502 sayılı Kanunun 73. maddesi, bu kanunun uygulanmasıyla ilgili her türlü uyuşmazlığa tüketici mahkemelerinde bakılacağını öngörür. Uygulamada tipik örnekler şunlardır:

• Ayıplı mal veya hizmet nedeniyle sözleşmeden dönme, bedel iadesi ya da ücretsiz onarım talepleri,
• Mesafeli satışlarda cayma hakkı ve bedel iadesi uyuşmazlıkları,
• Tüketici kredisi ve benzeri tüketici işlemlerinden doğan davalar,
• Haksız ticari uygulamalar ve haksız şartlara ilişkin uyuşmazlıklar.

Hangi somut davanın bu kapsamda olduğu olayın niteliğine göre değişir. Bu nedenle başlıktaki etiket değil, tarafların hukuki konumu belirleyicidir.

Tüketici Kimdir, Tüketici İşlemi Nedir?

Kanunun 3. maddesine göre tüketici, ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek ya da tüzel kişidir. Tüketici işlemi ise mal veya hizmet piyasalarında ticari ya da mesleki amaçla hareket eden kişiler (kamu tüzel kişileri dahil) ile tüketiciler arasında kurulan her türlü sözleşme ve hukuki işlemdir. Eser, taşıma, simsarlık, sigorta, vekalet ve bankacılık sözleşmeleri de bu kapsamda sayılabilir.

Buradaki anahtar ifade "ticari veya mesleki amaç"tır. Bir tarafta profesyonel olarak mal ya da hizmet sunan, diğer tarafta bunu kişisel ihtiyaç için kullanan biri bulunmalıdır. İki tüccar arasındaki ya da iki özel kişi arasındaki bir uyuşmazlık, ilke olarak tüketici işlemi sayılmaz.

Yargıtay Bir Kararında Görev Konusunda Ne Dedi?

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2025/4193, K. 2025/5556, 24.11.2025 tarihli kararında tüketici mahkemesinin görev sınırını somut bir örnekle ele aldı. Karar, kanun yararına temyiz yoluyla incelenmiştir. Yani Adalet Bakanlığı, kesin olarak verilmiş bir ilk derece kararının hukuka uygunluğunun denetlenmesini istemiştir.

Olay nasıl gelişti?

Kararda anlatılan olayda iki avukat, müvekkilleri adına bir aile mahkemesinde nafaka davası açmıştır. Müvekkil sonradan davadan feragat etmiş, yani davasından vazgeçmiştir. Avukatlar, karşı yan aleyhine vekalet ücretinin tahsili için Avukatlık Kanunu'nun 165. maddesine dayanarak icra takibi başlatmıştır. Borçlunun itirazı üzerine itirazın iptali ve icra inkar tazminatı istemiyle dava açmışlardır.

Mahkemeler arasında görev nasıl el değiştirdi?

Davaya ilk bakan asliye hukuk mahkemesi, davacıların mesleki amaçla hareket ettiğini, davalının ise hizmet alan bir tüketici olduğunu kabul etti. Uyuşmazlığın tüketici mahkemesinin görevine girdiği gerekçesiyle davayı görev yönünden usulden reddetti. Dosya tüketici mahkemesine gitti. Tüketici mahkemesi ise görev konusuna girmeden, zorunlu arabuluculuk son tutanağı sunulmadığı için davayı usulden reddetti.

Yargıtay neden bu sonucu hatalı buldu?

Yargıtay, davacılarla davalı arasında bir vekalet ya da başka bir sözleşme ilişkisi bulunmadığını belirtti. Davalının da tüketici olarak değerlendirilemeyeceğini, dolayısıyla uyuşmazlığın 6502 sayılı Kanun kapsamında kalmadığını kabul etti. Bir hukuki işlemin yalnızca bu kanunda düzenlenmiş olmasının, tek başına tüketici mahkemesini görevli kılmayacağını da vurguladı. Bu durumda tüketici mahkemesinin, arabuluculuk eksikliği nedeniyle ret kararı vermek yerine kendisinin de görevsiz olduğunu belirtmesi (karşı görevsizlik) gerekirdi.

Karar, Adalet Bakanlığının isteminin kabulüyle kanun yararına bozulmuştur. Kararda bozmanın sonuca etkili olmayacağı da belirtilmiştir. Bizim yorumumuz, bu ifadenin kanun yararına bozmanın taraflar arasındaki hukuki durumu değiştirmediği anlamına geldiğidir. Yargıtay'ın asıl katkısı, ilkenin ileride aynı hatanın yapılmaması için ortaya konmasıdır.

Görev Kuralları Neden Önemlidir?

Yargıtay, görevle ilgili düzenlemelerin kamu düzenine ilişkin olduğunu hatırlatmıştır. Bu nedenle taraflar ileri sürmese bile mahkeme görevi yargılamanın her aşamasında kendiliğinden (resen) inceler. Görev konusunda kazanılmış hak da doğmaz. Bir mahkeme bir kez "görevliyim" demiş olsa bile sonraki aşamada görevsizliği anlaşılabilir.

Uygulamada yanlış mahkemede dava açmak zaman kaybına, ek masrafa ve bazen usul tartışmalarına yol açar. Bu karardaki gibi bir dosya, mahkemeler arasında gidip gelebilir.

Tüketici Uyuşmazlığında Başvuru Yolu Nasıl İşler?

Genel bilgi olarak, tüketici uyuşmazlıklarında belirli parasal sınırın altındaki talepler için önce tüketici hakem heyetine başvuru gerekir. Bu sınırlar zaman zaman güncellenir; dava açmadan önce güncel tutarın kontrol edilmesi gerekir. Sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda doğrudan tüketici mahkemesinde dava açılabilir. Yetki bakımından da genellikle tüketicinin yerleşim yeri veya tüketici işleminin yapıldığı yer mahkemesi gündeme gelir. Örneğin Manisa'da yaşayan bir tüketici açısından bu, çoğu durumda Manisa'daki tüketici mahkemesi anlamına gelir. Ancak her dosyada somut olay ve güncel mevzuat ayrıca değerlendirilmelidir.

Kritik Ayrım: İşlemin Niteliği mi, Tarafların Sıfatı mı?

Bizim yorumumuz, karardan çıkan en pratik ders şudur: Mahkemenin görevi, dava konusunun adından değil, tarafların hukuki ilişkisinden doğar. İcra takibine itirazın iptali gibi genel bir dava türü de tüketici işleminden doğuyorsa tüketici mahkemesinde, doğmuyorsa genel mahkemelerde görülür. Karardaki olayda davacılar mesleki amaçla hareket etmiş olsa da davalıyla aralarında sözleşme ilişkisi yoktu. Bu yüzden "bir tarafın mesleki amaçla hareket etmesi" tek başına yeterli sayılmadı. Karşı tarafın da gerçekten tüketici sıfatını taşıması gerekir. Benzer bir dosyada bu ilişkinin varlığı ya da yokluğu görev sonucunu değiştirebilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayınızda hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her uyuşmazlık kendi koşullarına ve güncel mevzuata göre ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu makale, güncel bir Yargıtay kararından yararlanılarak yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış ve büromuzca düzenli olarak gözden geçirilmektedir. Genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez; somut olayınız için bir avukata danışınız.