Anlaşmalı Boşanmanın Çekişmeli Boşanmaya Dönüşmesi: Protokol ve Mal Devirleri Ne Olur?

Anlaşmalı boşanmanın çekişmeli boşanmaya dönüşmesi, taraflardan birinin boşanma kararı verilmeden önce anlaşmadan dönmesi veya anlaşmalı boşanmanın şartlarının gerçekleşmemesi halinde yaşanır. Bu durumda dava çekişmeli olarak sürebilir. Ancak daha önce yapılan bir mal devri ya da tapuda kurulan bir hak, sırf "boşanma anlaşmalı olmadı" denildiği için kendiliğinden geçersiz sayılmaz. Bunun için çoğu zaman ayrıca ve ispatlanmış bir hukuki sebep gerekir. Aşağıda konuyu genel hatlarıyla ve Yargıtay'ın güncel bir kararındaki örnekle anlatıyoruz.

Anlaşmalı boşanma çekişmeliye nasıl dönüşür?

Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasına göre anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir. Eşler birlikte başvurabilir veya biri dava açıp diğeri kabul edebilir. Hakim, tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmek zorundadır. Anlaşmanın hakim önünde onaylanması ve boşanma kararının verilmesi bu sürecin sonucudur.

Uygulamada dönüşme genellikle şu hallerde görülür:

• Taraflardan biri duruşmada protokolü kabul etmediğini veya rızasından döndüğünü söyler.
• Nafaka, tazminat, çocuğun velayeti veya mal paylaşımı konusunda anlaşma sağlanamaz.
• Dava anlaşmalı niyetle açılmıştır, ancak sonradan eşlerden biri çekişmeli dava dilekçesi verir.

Anlaşmalı boşanmada tarafların iradesi hükme kadar önem taşır. Karar verilmeden önce iradenin değişmesi mümkündür. Bu değişikliğin davayı nasıl etkileyeceği, dava dilekçesinde hangi boşanma sebebinin ileri sürüldüğüne ve somut dosyaya göre değişir. Manisa'da da dahil olmak üzere herhangi bir ilde protokol imzalamadan önce bu ihtimali düşünmekte yarar vardır.

Protokolde verilen sözler ve yapılan devirler ne olur?

Protokol, hakim onaylayıp boşanma kararı verildiğinde hüküm doğurur. Ancak anlaşmalı boşanma sürecinde protokolden bağımsız olarak yapılan işlemler ayrı bir hukuki konudur. Örneğin eşlerden biri, boşanmanın anlaşmalı olacağı beklentisiyle diğerine tapuda bir hak tanımış olabilir. Tapuya tescil edilmiş bir hak, resmi şekilde kurulduğu için kural olarak tapu kaydıyla geçerlidir. Bu hakkın ortadan kaldırılması için dava açılması ve geçerli bir sebebin ispatı gerekir.

Dönüşme tek başına böyle bir sebep değildir. "Anlaşmalı boşanacağımızı sanmıştım" demek, hukuken iradenin sakatlandığını göstermeye yetmeyebilir.

Yargıtay bir kararında ne dedi?

Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2025/5585, K. 2025/5597, 24.12.2025 tarihli kararında, anlaşmalı boşanma beklentisiyle kurulan bir intifa hakkının terkini talebini inceledi. Dosya İzmir 13. Asliye Hukuk Mahkemesi'nde görülmüş, İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi'nde istinaf edilmişti. Dosya Manisa mahkemelerine ait değildir.

Davacı dava dilekçesinde şunları ileri sürdü:

• Eşi lehine, boşanmanın anlaşmalı olması şartıyla bir yıllık sükna (oturma) hakkı kurmak istediğini söyledi.
• Eşinin kendisini yanılttığını, bunun sonucunda 100 yıllık intifa hakkı tesis ettiğini belirtti. İntifa hakkı, başkasına ait bir taşınmazı kullanma ve ondan gelir elde etme hakkıdır.
• İşlemin esaslı hataya ve aldatmaya dayandığını, boşanma davası çekişmeli sürdüğü için şartın gerçekleşmediğini savundu.

Davalı ise intifa hakkının 16.04.2018'de kurulduğunu, çekişmeli dava dilekçesinin ise 04.09.2018'de verildiğini söyledi. Aradaki sürede intifa hakkıyla ilgili bir sorun dile getirilmediğini, "aldatıldım" iddiasının çekişmeli dava başladıktan sonra ortaya çıktığını savundu.

İlk derece mahkemesi davayı kabul edip intifa hakkının terkinine karar verdi. İstinaf aşamasında Bölge Adliye Mahkemesi bu kararı kaldırarak davayı reddetti. Davacının temyizi üzerine Yargıtay, Bölge Adliye Mahkemesi kararını usul ve kanuna uygun bularak onadı. Karar kesindir.

Yargıtay'ın bu kararında hata ve aldatma konusunda ayrıntılı bir gerekçe yazmadığını belirtmek gerekir. Metinde yalnızca temyiz nedenlerinin bozmayı gerektirmediği ifade edilmiştir.

İrade sakatlığı iddiasında ispat ve süre nasıl işler?

Bir işlemin hata veya aldatma nedeniyle bağlayıcı olmadığını ileri süren taraf, bunu ispatlamak zorundadır. Karardaki davacı da temyizde, hatanın her türlü delille ispat edilebileceğini ve tanık beyanlarının gerçek iradesinin sükna hakkı olduğunu gösterdiğini savunmuştur. Yargıtay bu savunmayı kabul etmemiştir.

Genel olarak Türk Borçlar Kanunu'ndaki hata ve aldatma hükümleri, bu nedenle bağlı olmadığını bildirmek için süre sınırı getirir. Süre kısadır ve somut olaya göre değerlendirilir. Bu süre ve şartlar için bir hukukçuya danışmak gerekir.

Bizim yorumumuz: benzer olaylarda sonucu ne değiştirebilir?

Aşağıdaki değerlendirmeler Yargıtay kararının hükmü değil, bizim yorumumuzdur:

• Zamanlama önemli olabilir. Karardaki savunmadan, iddianın çekişmeli dava başladıktan sonra gündeme gelmesinin tartışıldığı anlaşılıyor. İşlem sırasında veya hemen sonrasında yazılı bir itiraz, bu tartışmada fark yaratabilir.
• Şart yazılı değilse ispat zorlaşır. "Anlaşmalı boşanırsak" gibi bir koşul yalnızca sözlü beklenti olarak kalırsa, bunu kanıtlamak güçtür.
• Hakkın türü ve süresi açık olmalı. Sükna ile intifa arasındaki fark ve hakkın süresi, tapuda tescil edilmeden önce dikkatle kontrol edilmelidir.
• Karar her olaya uymaz. Her dosyada olgular farklıdır; aynı gerekçe başka bir davada aynı sonucu doğurmayabilir.

Boşanma sürecinde protokol, mal devri ve tapu işlemlerini birlikte değerlendirmek için boşanma ve aile hukuku alanındaki bilgilendirme sayfamıza göz atabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve somut olayınızda hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her dosyanın olguları ve belgeleri farklı olduğundan, sonuç somut olaya göre değişebilir.

Bu makale, güncel bir Yargıtay kararından yararlanılarak yapay zekâ desteğiyle hazırlanmış ve büromuzca düzenli olarak gözden geçirilmektedir. Genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık yerine geçmez; somut olayınız için bir avukata danışınız.