Ödeme Emrine İtiraz Süreleri ve Yolları

Bir icra takibi başlatıldığında borçluya gönderilen ödeme emri, borcun ödenmesini ister ve borçluya itiraz hakkını hatırlatır. Ödeme emrine karşı yapılacak itirazın süresi ve yeri, takibin türüne göre değişir. Sürenin kaçırılması, takibin kesinleşmesine ve haciz aşamasına geçilmesine yol açabilir. Bu yazıda ödeme emrine itiraz sürelerini, itiraz türlerini ve itirazdan sonraki aşamaları 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) çerçevesinde özetliyoruz.

Önce takibin türünü belirleyin

Ödeme emrinin üst kısmında takip yolu ve örnek numarası yazılıdır. Süreler buna göre değişir:

Takip türü	Ödeme süresi	İtiraz süresi	İtirazın yapılacağı yer
Genel haciz yoluyla ilamsız takip (örnek 7)	7 gün	7 gün	İcra dairesi
Kambiyo senetlerine dayalı takip (örnek 10)	10 gün	5 gün	İcra mahkemesi
Kira alacağına ilişkin tahliye talepli takip	Ödeme emrinde belirtilen süre	7 gün	İcra dairesi

İlama dayalı takiplerde ise ödeme emri değil “icra emri” gönderilir ve bu emre karşı başvurulacak yollar farklıdır. Elinizdeki belgenin hangi takip türüne ait olduğundan emin değilseniz, öncelikle bunu netleştirmeniz gerekir.

Süre ne zaman başlar?

Süreler, ödeme emrinin tebliğ edildiği günü izleyen günden itibaren işlemeye başlar. Son gün resmî tatile denk gelirse süre, tatili izleyen ilk iş gününün mesai bitiminde sona erer.

Elektronik tebligatta durum

Tebligat Kanunu m.7/a uyarınca elektronik tebligat, muhatabın elektronik adresine ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır. Örneğin ödeme emri elektronik adresinize 3 Kasım’da ulaşmışsa, tebliğ 8 Kasım günü sonunda yapılmış sayılır ve itiraz süresi bu tarihi izleyen günden itibaren hesaplanır. Belgeyi daha önce açmış olmanız bu hesabı değiştirmez. Tüzel kişiler gibi elektronik tebligat adresi kullanmak zorunda olanların e-tebligat hesaplarını düzenli kontrol etmesi önemlidir.

Genel haciz yolunda itiraz (İİK m.62)

İlamsız takipte borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itirazını icra dairesine dilekçe ile veya sözlü olarak bildirir. Bu yolda dikkat edilecek noktalar şunlardır:

• Borca itiraz: Borcun hiç olmadığı, ödendiği veya miktarının farklı olduğu gibi itirazlardır. Genel haciz yolunda itiraz sebebinin ayrıntılı gösterilmesi zorunlu değildir.
• Kısmi itiraz: Borcun yalnızca bir kısmına itiraz ediliyorsa, itiraz edilen kısım ve miktar açıkça belirtilmelidir. Aksi hâlde itiraz o kısım için yapılmamış sayılır.
• İmzaya itiraz: Takibe dayanak belgedeki imza borçluya ait değilse, bunun itirazda ayrıca ve açıkça belirtilmesi gerekir. Aksi hâlde takip bakımından imza kabul edilmiş sayılır.
• Adres bildirimi: İtiraz eden borçlunun yurt içinde bir adres bildirmesi gerekir.

Süresinde yapılan itiraz, takibi durdurur. Kusuru olmaksızın bir engel nedeniyle süresinde itiraz edemeyen borçlu, engelin kalktığı günden itibaren üç gün içinde gecikmiş itiraz yoluna başvurabilir (İİK m.65).

İtiraz dilekçesinde nelere yer verilir?

• takibin yapıldığı icra dairesi ve dosya numarası,
• borçlunun kimlik ve yurt içindeki adres bilgileri,
• itirazın kapsamı: borcun tamamına mı, bir kısmına mı, faize veya diğer alacak kalemlerine mi itiraz edildiği,
• imzaya itiraz ediliyorsa bunun ayrıca ve açıkça belirtilmesi,
• takip yetkisiz bir icra dairesinde başlatılmışsa yetki itirazı.

Yetki itirazının da itiraz süresi içinde yapılması gerekir. İtirazın icra dairesine verildiğini gösteren belgeyi veya UYAP kaydını saklamak, süresinde itiraz edildiğinin ispatı bakımından önemlidir.

Kambiyo senetlerinde itiraz (İİK m.168–170)

Çek, bono ve poliçeye dayalı takiplerde süreler daha kısadır ve başvurular icra dairesine değil icra mahkemesine yapılır. Ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde:

• Borca itiraz: Borçlu olunmadığı, borcun ödendiği, vade verildiği veya alacağın zamanaşımına uğradığı ile yetki itirazları sebepleriyle birlikte dilekçeyle icra mahkemesine bildirilir.
• İmzaya itiraz: Senetteki imzanın borçluya ait olmadığı iddiası dilekçeyle icra mahkemesine bildirilir.
• Kambiyo vasfına ilişkin şikâyet: Senet kambiyo senedi niteliği taşımıyorsa, bu durum şikâyet yoluyla ileri sürülür.

Bu yolda itiraz, genel haciz yolundaki gibi takibi kendiliğinden durdurmaz; İİK m.169 ve 170’e göre itiraz satış dışındaki takip işlemlerini durdurmaz. İcra mahkemesi, kanunda öngörülen koşullarda takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir.

Şikâyet yolu (İİK m.16)

İtiraz borca yöneliktir; şikâyet ise icra dairesinin işlemlerinin kanuna veya olaya uygun olmaması hâlinde başvurulan yoldur. Örneğin ödeme emrinin usulsüz tebliğ edilmesi veya kanunen haczedilemeyecek bir malın haczedilmesi şikâyet konusu olabilir. Şikâyet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine yapılır. Hiç işlem yapılmaması veya sürüncemede bırakılması ile kamu düzenine aykırı işlemler hakkında ise süresiz şikâyet mümkündür.

İtirazdan sonra ne olur?

Genel haciz yolunda süresinde itiraz edilmesiyle takip durur. Takibe devam etmek isteyen alacaklının iki seçeneği vardır:

• İtirazın iptali davası (İİK m.67): İtirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemede açılır. Borçlunun itirazı haksız bulunursa, şartları varsa alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına hükmedilebilir.
• İtirazın kaldırılması (İİK m.68): Alacak kanunda sayılan nitelikte belgelere dayanıyorsa, itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden itirazın kaldırılması istenebilir.

Haklı olmadığı hâlde takip başlatılan borçlu bakımından da, koşulları varsa alacaklı aleyhine kötüniyet tazminatı gündeme gelebilir. Borçlu ayrıca, takipten önce veya takip sırasında borçlu olmadığını ispat için menfi tespit davası açabilir (İİK m.72).

Haciz aşamasında borçluyu koruyan kurallar

Takip kesinleşip haciz aşamasına geçildiğinde de borçluyu koruyan bazı kurallar vardır. İİK m.82’de sayılan bazı mallar, örneğin borçlu ve ailesi için gerekli ev eşyası ve mesleğin sürdürülmesi için zorunlu araçlar kural olarak haczedilemez. Maaş ve ücretler ise İİK m.83 uyarınca, borçlu ve ailesi için gerekli miktar ayrıldıktan sonra haczedilebilir; haczedilecek miktar maaşın dörtte birinden az olamaz. Bu kurallara aykırı hacizlere karşı şikâyet yoluna başvurulabilir.

Süresinde itiraz edilmezse

Ödeme emrine süresinde itiraz edilmezse takip kesinleşir ve alacaklı haciz talep edebilir. Kesinleşmeden sonra borcun ödenmiş olduğu gibi bazı itirazlar ancak sınırlı koşullarda ileri sürülebilir. Ayrıca ödeme emrinde, belirli süre içinde mal beyanında bulunulması da istenir; bu yükümlülüğe uyulmamasının yaptırımları vardır.

Takip kesinleştikten sonra borç ödenmişse

Takip kesinleştikten sonra borcun ödendiği (itfa), alacaklının borçluya süre verdiği (imhal) veya alacağın zamanaşımına uğradığı ileri sürülmek isteniyorsa, İİK m.71 uyarınca icra mahkemesinden icranın geri bırakılması istenebilir. Bu yolda kanunun aradığı belge türleri ve süreler önemlidir; bu nedenle ödemelerin banka aracılığıyla ve açıklamalı yapılması ile ödeme belgelerinin saklanması büyük kolaylık sağlar.

Sık yapılan hatalar

• Ödeme emrini aldıktan sonra süreyi tebliğ tarihinden değil, belgeyi okuduğu günden hesaplamak,
• kambiyo senedine dayalı takipte itirazı icra mahkemesi yerine icra dairesine yapmak,
• borcun bir kısmına itiraz ederken itiraz edilen tutarı açıkça yazmamak,
• senetteki imza kendisine ait olmadığı hâlde bunu itirazda ayrıca belirtmemek,
• alacaklıyla görüşüldüğü veya ödeme planı konuşulduğu gerekçesiyle itiraz süresini kaçırmak.

Alacaklıyla uzlaşma görüşmeleri, kural olarak itiraz süresini durdurmaz. Görüşmeler sürerken de sürelerin takibi önem taşır.

Pratik kontrol listesi

• Tebliğ tarihini (e-tebligatta beşinci gün kuralını) not edin.
• Takip türünü ve itirazın yapılacağı yeri (icra dairesi mi, icra mahkemesi mi) belirleyin.
• Borcun tamamına mı, bir kısmına mı itiraz edeceğinizi ve imzaya itiraz edip etmeyeceğinizi netleştirin.
• Ödeme belgeleri, sözleşmeler ve yazışmalar gibi delillerinizi bir araya getirin.

UYAP’tan indirdiğiniz ödeme emri UDF biçimindeyse, UDF’den PDF’ye dönüştürücü ile okunabilir bir kopya oluşturabilirsiniz; ayrıntılar için UDF dosyası nedir yazımıza bakabilirsiniz. İcra hukukuna ilişkin diğer içerikler icra ve alacak hukuku sayfamızda yer almaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut bir takipte süreler, tebliğ belgesi ve takip türü incelenerek belirlenmelidir.